Nirxandina berhema nû/Çarmijar - Aryen Mendî

Ez weke dildarekî wêje û çanda xwe û di heman katê de jî weke evîndarekî Zimanê Kurdî, dikarin bi dilekî hêsan bibêjim ku ev pirtûk hejayî xwendinê ye. Bêgûman piştî xwendinê mirov dikare baştir şirove û nirxandinan bike. Lê belê min weke nivîskarekî kurd berhem xwend û gelek hêja û binirx dît. Her çendî mijar kurtebir û kin hatibin nivîsandin jî, berhem weke navê xwe ji çar mijaran pêk hatiye û jiber ku her çar mijar jî giringin, pir bi nirx û watedare. Ango, dîrok û ziman, çîrok û destan. Û jixwe bêguman, kelepora raboriyê bixwe jî, di van herçar mijarên girîng de hatiye hûnandin. Her çendî mijara yekemîn ji dîroka cîhanê destpê kiribe jî, giraniya li ser têkilîya bi Kurdan bixwe jî hatîye destnîşankirin û di derbarê zimanên cîhanê de jî, ji zimanê herî kevn û hetanî roja îroyîn, xalên girîng hatine hilbijatin û nivîsandin. 
Belê, weke ku ji navê li ser berga berhemê jî tê fêmkirin, berhem li ser çar mijaran hatiye hûnandin. Berhem bi dîrokê dest pê dike, bi ziman berdewam dike û bi çîrok û destanan jî li hev hatiye hûnandin...

Germa Vejînê - Osman Kapan

 

Bi beyaniya rojê re,celebek kew li quntara çiyê belav bûbû û li qismetê xwe digeriya.Ji xwe bi piranî ajalên çol û çiyan bi şev û berê sibê nijdevanbûn,bi rojê nişte çî bûn! Ji bona wê hêlîn û kunên wan tim di deverên bi ewle û asê de bûn.birek pezkovî xwe ji devera rast ber bi hevraz ve hildikişiya.Kevokan hî di wê beyanî yê de baskên xwe li nava avê dixistin û nukilê xwe li laşê xwe belav dikirin.Roviyekî bi çarlepkî û hêdî hêdî ber bi kewan ve çerx dibû.Hêdî diçû,hindik di çû,lê pirr bi baldarî di çû.Çiqasî nêz dibû,ewqasî bi baldar bû.

Di Çanda Kurdan de Simbêl - Bahadîn Robar

DI ÇANDA KURDAN DE SIMBÊL 

Di çanda kurdan de simbêl ne tenê hêmanek dîtbarî yê li ser lêvên mêran e; ew sembola nasname, rûmet û nîşaneya aîdiyeta civakbûnê ye. Simbêlê li ser rûyê mêrên kurd bi sedên salan weke zimanek bêpeyv hatiye dîtin û bi wî awayî bikar hatiye. Lewre nêzîkatî, temenê kesan, nêrîna polîtîk û heta statuya wan a civakî jî aniye zimên. Dirêjiyahî, stûrbûn, ziravbûn, baldarî û lênêrîna simbêlan; carinan nasnameya êl û eşîrê, carinan jî cudahiyên çînî û ruhê berxwedêrî yê kes û civakan dide nîşandan. Ev gotar dê wateya simbêl a çandî ya di nava kurdan de, bingeha wî ya dîrokî û cihê wî yê di hişê civakê de bigire dest û ji „nîşaneya mêritiyê/zilamtiyê“ wêdetir wê bê hewldan ka simbêl ji bo kurdan çawa bûye sembolek çandî. 

Stêr ji tariyê di tirsiyan-Osman Kapan

 Şev tarî bû, stêrkan mîna morîkan xwe bi gerdana asîman ve dizeliqand.Her stêrê li gorî xwe xweşikatîyek dida esîman û wekî mîrekî li ser text jêr temaşe dikir.Carina bi birqonîka xwe, bi hev re diketin pêşbirkê û li dora heyva sê şevî dileyîstin.Hin stêran bejna xwe dihejand û digotin heyvê: “ ma çima nava te reş e,wekî dasekê te xwe li tarî yê pêçaye…? Digotin û hey digotin. Lewra hingê bûbûne şahidên nebaşî,êş û azarên şevtarîyan, ew jî ji tarîyê ditirsiyan. Ji bo wê bû her tim ronî bûn. Lewra dizanîn ku melul bibin dê bibine xwarina hin stêrên din! Ew jî bi ezmûna xwe fêr bûbûn.

NIJDE Û ŞIVANÊN BIÇÛK-Bahadîn Robar

Pezê me li terezina palê pêşberî Newala Şîvşîlêrê diçêriya. Demsal havîn bû lê belê zozanê ku em lê pir bilind û li gir û bilindahiyên wî keviyên berfê pir bûn. Tehtireşê, Şêxler û Çiyayê Kurê Nazo ji berfê spî dikirin. Giyayê Newala Kumir, Mexelê Mêrgê, Çala Aringê û Stenga Girê Hêlizî digihaşt heta navika mirov. Dema çavê tavê winda dibû te digot qey meha kanûnê ye. Ji sir û seqemê recif diket hinavê mirov. Lewre hewa gelek sar bû. Her yek ji me kulavek naylonkirî li nav milê me bû. Em zarokên zozanan bûn û me pir ji gul giyayên zozanan hez dikir. Lê ji bo şivaniyê em pir biçûk bûn. Me şivanî bi goyî yanî bi dorê dikir. Dildar jî kesek pir jêhatî bû lewre hê di temenê xwe yê 10 salî de şivanî dikir. Heçiyê şivanî bikira malbatê pir ji wan hez dikir, lewre min û dildar bi dildarî şivanî dikir.

Şadiya Rojbûna Min-Kamran Simo Hedilî

Li serdema ez ji welatê xwe mişext bûyîm, pîrozkirina rojbûna mirov li welatê me gelekî ne girîn bû. Lê li welatê nû çûmê, pîrozkirina rojbûna mirov bi pîrozî mîna cejnekê dihate pîrozkirin û tiştê pêşî ji min re gelekî balkêş hatî pîrozkirina rojbûna min bû. Ji ber min roja ez çêbûyîm ne dizanî. Lê nasên min yên nû ji dil û can ji bona rojbûna min pîroz bikin, ez pêşewazkirim.

Li nav wê rewşa cudahiya çandan bi qasî ji min hat, min li nav mirovên ji netewên cuda yên xwe dostên biyaniyan dizanîn ji xwe re hin nasan peydekiribûn. Li şîn û şadiyan em diçûne serdana hev û gelek êvaran me şevbihurkên xwe bi hev re derbas dikirin.

Hişê çêkirî/AI û rastiya jiyanê - War Botan

 

Hişê çêkirî (Artificial Intelligence – AI) di jiyana me ya rojane de roleke mezin dilîze. Ji asîstanên dengî yên mîna Sîrî û Alexa bigire heta chatbotên mîna ChatGPT û Grok, ev teknolojî di warê agahdarî, alîkarî û sohbetê de gelek sûdewer in. Lê belê, tevî pêşketinên mezin, hişê çêkirî/AI hîn jî bi pirsgirêkên micid ên weke hevnegirtina mantiqî û şaşiyên di bersiv û sohbetan de rû bi rû dimîne. Armanca vê gotarê ew e ku em bizanibin bê ka AI çawa dixebite û çima car caran şaşiyan dike, da ku em bikaribin bi awayekî baştir pê re têkiliyê deynin û sûdê jê werbigirin.

Şaşiyên di bersiv û sohbetên AIê de

Hevnegirtina mantiqî di AIê de tê wê wateyê ku bersivên Alê yan jî sohbet bi awayekî li dijî qaîdeyên mantiqî yan jî rastiyên cîhanê ne. AI bi gelemperî li ser bingeha modelên fêrbûna makîneyê (machine learning) tên avakirin ku bi milyonan daneyan tên perwerdekirin. Lê belê, ev dane car caran şaş an ne temam in û ji ber ku makîne/model jî weke mirovan nafikire şaşiyên mantiqî peyda dibin. Bêguman, şaşiyên AIê ne tenê hevnegirtin in. Li jêr hin ji wan ên sereke tên ravekirin:

1. Hallucinations (Xeyalên çêkirî): AI agahiyên şaş çêdike ku wekî rast xuya dikin. Mînak, ger bipirse, “Kî serokê Amerîkayê yê 45emîn e?”, AI dikare bibêje, “Donald Trump” e. Rast e lê ger li ser dîroka wî ya şaş bipirse, dikare agahiyên çêkirî bide, mîna “Ew di sala 2020an de miriye” ku ev agahî şaş e.

Bernameya Şahiya Civata Wêjeyê(04.06.2026)

Serpêhatiya Strana Sînemê– Zeyneb Şirnexî

Strana Sînemê weke gelek stranên kurdî yên kevin (klasîk) xwedî çîrok û dîrokeke girîng û watedar e. Di dirêjahiya dîrokê de gelek stranên kurdî yên dengbêjiyê, li ser bûyerên weke şer, evîn, bêrîkirin, xerîbî, welatperwerî, lehengî û hwd. hatine gotin. Ji ber ku di serdemên kevin de piraniya kurdan, nexwenda û ne xwînerbûn yanî xwendin û nivîsandina wan tûne bû. Lewra bûyerên di nava wan de rû didan bi riya dengbêjiyê vediguhestin nivşên nû. Ev rêbaz hem weke nivîsandina dîrokê û hem jî weke amûra pêşvebirin û parastina ziman, çand, huner û kelepora kurdî dihat bikaranîn. Weke mînak; strana Ebabekirê Şekir Axa, li ser şerî ye. Strana Derwêşê Evdî û Edûlê li ser evînê ye. Strana Evdalê Zeynikê, Qulingo li ser xîzaniye hatiye gotin û gelek stranên din li ser mijarên cur bi cur hatine gotin.

Romana ”BAZBENDA DAYÊ” – Bahadîn Robar

Romana Kamran Simo Hedilî ya bi navê ”Bazbenda Dayê”, ji hêla weşanên Enstîtuya Kurdî ve hatiye çapkirin. Roman ji 350 rûpelan pêk tê û bi zimanekî herîkbar ê gel hatiye nivîsandin. Ev roman ne tenê vegotina jiyanekê ye; ew neynikeke dîrokî ya qonaxeke tije birîn e ku tê de nifşekî Kurd di bin pêkutî û polîtîkayên asîmîlasyon û derbeyên leşkerî de mezin bûye û li ser sînorên sedsalî pira yekîtiya neteweyî ava kiriye. Bi taybetî berê projeksiyona xwe ji berbanga derbeya leşkerî ya 1980’yan heta destpêka salên 90’î daye rewş Kurdistana Bakur û Tirkiyeyê. Ev berhem, wekî yek ji stûnên edebiyata kurdî ye.
​Çarçoveya Dîrokî û Veguherîna Şoreşgerî ye.